.TH \%chem 1 "2026-03-15" "groff 1.24.1"
.SH "نام (NAME)"
\%chem \- جایگذاری نمودارهای ساختار شیمیایی در اسناد
.I groff
.
.
.\" ====================================================================
.\" Legal Terms
.\" ====================================================================
.\"
.\" Copyright 2006-2020 Free Software Foundation, Inc.
.\"
.\" This file is part of chem.
.\"
.\" chem is distributed with groff, the GNU roff typesetting system.
.\"
.\" groff is free software; you can redistribute it and/or modify it
.\" under the terms of the GNU General Public License as published by
.\" the Free Software Foundation, either version 3 of the License, or
.\" (at your option) any later version.
.\"
.\" groff is distributed in the hope that it will be useful, but WITHOUT
.\" ANY WARRANTY; without even the implied warranty of MERCHANTABILITY
.\" or FITNESS FOR A PARTICULAR PURPOSE.  See the GNU General Public
.\" License for more details.
.\"
.\" You should have received a copy of the GNU General Public License
.\" along with this program.  If not, see
.\" <https://www.gnu.org/licenses>.
.
.\" Save and disable compatibility mode (for, e.g., Solaris 10/11).
.do nr *groff_chem_1_man_C \n[.cp]
.cp 0
.
.\" Define fallback for groff 1.23's MR macro if the system lacks it.
.nr do-fallback 0
.if !\n(.f           .nr do-fallback 1 \" mandoc
.if  \n(.g .if !d MR .nr do-fallback 1 \" older groff
.if !\n(.g           .nr do-fallback 1 \" non-groff *roff
.if \n[do-fallback]  \{\
.  de MR
.    ie \\n(.$=1 \
.      I \%\\$1
.    el \
.      IR \%\\$1 (\\$2)\\$3
.  .
.\}
.rr do-fallback
.
.
.\" ====================================================================
.SH "خلاصه دستور (SYNOPSIS)"
.\" ====================================================================
.
.SY \%chem
.RB [ \-\- ]
.RI [ file\~ .\|.\|.]
.YS
.
.
.P
.SY \%chem
.B \-h
.YS
.
.SY \%chem
.B \-\-help
.YS
.
.
.P
.SY \%chem
.B \-v
.YS
.
.SY \%chem
.B \%\-\-version
.YS
.
.
.\" ====================================================================
.SH "توضیحات (DESCRIPTION)"
.\" ====================================================================
.
دستور
.I chem
نمودارهای ساختار شیمیایی را تولید می‌کند.
.
نسخه فعلی برای شیمی آلی (پیوندها، حلقه‌ها) مناسب‌ترین است.
.
برنامه
.I \%chem
یک پیش‌پردازنده
.I groff
مانند
.IR \%eqn ،
.IR \%pic ،
.IR \%tbl
و غیره است.
.
این برنامه خروجی
.I pic
تولید می‌کند، به طوری که تمام بخش‌های
.I chem
به نمودارهایی به زبان
.I pic
ترجمه می‌شوند.
.
.
.P
اگر هیچ عملوندی داده نشود،
یا اگر
.I file
برابر با
.RB \[lq] \- \[rq]
باشد،
.I \%chem
ورودی استاندارد را می‌خواند.
.
گزینه‌های
.B \-h
و
.B \-\-help
پیام راهنمای نحوه استفاده را نمایش می‌دهند،
در حالی که
.B \-v
و
.B \%\-\-version
اطلاعات نسخه را نمایش می‌دهند؛
سپس همه خارج می‌شوند.
.
.
.P
برنامه
.I \%chem
از فایل منبع پرل
.IR chem.pl
سرچشمه می‌گیرد.
.
این برنامه به
.I \%pic
دستور می‌دهد تا رونوشتی از فایل ماکروی
.IR chem.pic
را اضافه کند.
.
علاوه بر این، فایل منبع
.I groff
به نام
.I pic.tmac
نیز بارگذاری می‌شود.
.
.
.P
نمودارهای
.I chem
به سبکی مشابه
.I eqn
و
.IR pic ،
به یک زبان ویژه نوشته می‌شوند.
.
.
.P
مجموعه‌ای از خطوط
.I chem
به این شکل است:
.
.
.IP
.EX
\&.cstart
.I chem data
\&.cend
.EE
.
.
.P
خطوط حاوی کلیدواژه‌های
.B .cstart
و
.B .cend
به ترتیب ورودی
.IR \%chem
را آغاز کرده و پایان می‌دهند.
.
در بافت
.IR pic ،
یعنی پس از فراخوانی
.BR .PS ،
ورودی
.I chem
را می‌توان به صورت اختیاری به جای آن با خط
.B \%begin\~chem
آغاز کرده و با خطی شامل تک‌کلمه
.B end
پایان داد.
.
.
.P
هر چیزی بیرون از این خطوط مقداردهی اولیه، بدون تغییر عبور داده می‌شود؛
تمام داده‌های میان این خطوط اولیه به دستورات
.I pic
برای رسم نمودار تبدیل می‌شوند.
.
.
.P
به عنوان مثال:
.
.IP
.EX
\&.cstart
CH3
bond
CH3
\&.cend
.EE
.
.
.P
دو گروه
.B CH3
را با یک پیوند میان آن‌ها چاپ می‌کند.
.
.
.P
اگر می‌خواهید فقط خروجی
.I groff
ایجاد کنید، باید
.I \%chem
و به دنبال آن
.I groff
را همراه با گزینه
.B \-p
برای فعال‌سازی
.IR \%pic
اجرا کنید:
.IP
.I \%chem
.RI [ file\~ .\|.\|.\&]
.BR "| groff \-p\~" .\|.\|.
.
.
.P
برنامه
.I \%chem
به ماژول پرل
.I \%Math::\:Trig
نیاز دارد که از طریق
.UR \%https://\:www\:.cpan\:.org
CPAN
.UE
در دسترس است.
.
.
.\" ====================================================================
.SH "زبان (LANGUAGE)"
.\" ====================================================================
.
زبان ورودی
.I chem
نسبتاً کوچک است.
.
این زبان حلقه‌هایی با سبک‌های گوناگون و روشی برای اتصال دلخواه آن‌ها به یکدیگر،
پیوندهایی با سبک‌های مختلف،
گروه‌ها یا بخش‌های مولکولی (moieties)
(مانند
.BR C ،
.BR NH3
و غیره)
و رشته‌ها را فراهم می‌آورد.
.
.
.\" ====================================================================
.SS "تنظیم متغیرها"
.\" ====================================================================
.
متغیرهایی وجود دارند که می‌توان آن‌ها را با دستورات تنظیم کرد.
.
این دستورات دو قالب ممکن دارند؛ یا
.
.RS
.P
.I "variable value"
.RE
.
.P
یا
.
.RS
.P
.IB "variable " = " value"
.RE
.
.P
این دستور
.I variable
مربوطه را برابر با آرگومان
.I value
قرار می‌دهد.
اگر آرگومان‌های بیشتری داده شود، تنها آخرین آرگومان در نظر گرفته شده و سایر آرگومان‌ها نادیده گرفته می‌شوند.
.
.
.P
تنها چند متغیر وجود دارند که می‌توان با این دستورات تنظیم کرد:
.
.TP
.BI textht " arg"
تنظیم ارتفاع متن روی
.IR arg ؛
پیش‌فرض 0.16 است.
.
.TP
.BI cwid " arg"
تنظیم عرض نویسه روی
.IR arg ؛
پیش‌فرض 0.12 است.
.
.TP
.BI db " arg"
تنظیم طول پیوند روی
.IR arg ؛
پیش‌فرض 0.2 است.
.
.TP
.BI size " arg"
مقیاس‌بندی نمودار برای اینکه در اندازه پوینت
.I arg
مناسب به نظر برسد؛
پیش‌فرض 10 پوینت است.
.
.
.\" ====================================================================
.SS "پیوندها"
.\" ====================================================================
.
.SY bond
.RI [ direction ]
.RI [ length\ n ]
.RB [ from\ \c
.IR Name | picstuff ]
.YS
.
.
.P
دستور
.B bond
یک پیوند یگانه را در جهت مشخص‌شده از نزدیک‌ترین گوشه
.I Name
رسم می‌کند.
.B bond
همچنین می‌تواند به صورت
.BR "double bond" ،
.BR "front bond" ،
.BR "back bond"
و غیره باشد.
.
(به زودی به
.I Name
بازخواهیم گشت.)
.
.
.P
مولفه
.I direction
زاویه بر حسب درجه است (0\~به سمت بالا، در جهت عقربه‌های ساعت مثبت است)
یا یک کلمه جهت مانند
.BR up ،
.BR down ،
.B sw
(=\~southwest یا جنوب غربی) و غیره.
.
اگر هیچ جهتی مشخص نشود، پیوند در جهت جاری (معمولاً جهت آخرین پیوند) رسم می‌شود.
.
.
.P
به طور معمول پیوند از آخرین شیء قرار داده شده آغاز می‌شود؛
این رفتار را می‌توان با مشخص کردن یک مکان
.B from
تغییر داد.
.
برای مثال، برای ساخت یک زنجیره آلکیل ساده:
.
.RS
.TS
tab (@);
lb l.
CH3
bond@(این یکی از CH3 به سمت راست می‌رود)
C@(در انتهای سمت راست پیوند)
double bond up@(از C)
O@(در انتهای پیوند دوگانه)
bond right from C
CH3
.TE
.RE
.
.
.P
می‌توان طول پیوند را بر حسب اینچ مشخص کرد تا طول پیش‌فرض بازنویسی شود.
.
سایر دستورات
.I pic
را می‌توان به انتهای دستور پیوند متصل کرد تا پیوندهای نقطه‌چین یا خط‌چین ایجاد شوند یا یک مکان
.B to
مشخص شود.
.
.
.\" ====================================================================
.SS "حلقه‌ها"
.\" ====================================================================
.
حلقه‌های فراوانی وجود دارند،
اما تنها حلقه‌های پنج‌ضلعی و شش‌ضلعی به طور گسترده پشتیبانی می‌شوند.
.
دستور
.B ring
به تنهایی یک حلقه شش‌ضلعی است؛
.B benzene
حلقه بنزن با یک دایره درون آن است.
.B aromatic
یک دایره درون هر نوع حلقه‌ای قرار می‌دهد.
.
.
.P
.SY ring
.RB \%[ pointing\  ( up | right | left | down )]
.RB \%[ aromatic ]
.RB [ put\ Mol\ at\ \fIn\/\fP ]
.RB \%[ double\ \c
.IR i , j\ \/\c
.IR k , l\ \/\c
\&.\|.\|.\&
.RI [ picstuff ]
.YS
.
.
.P
رأس‌های یک حلقه با 1، 2، \&.\|.\|.\& از رأسی که در جهت طبیعی قطب‌نما اشاره می‌کند، شماره‌گذاری می‌شوند.
.
بنابراین برای یک حلقه شش‌ضلعی که رأس آن به سمت بالاست، رأس بالا 1\~است؛ در حالی که اگر حلقه رأسی در سمت شرق داشته باشد، آن رأس 1\~خواهد بود.
.
این مفهوم به این شکل بیان می‌شود:
.
.IP
.EX
R1: ring pointing up
R2: ring pointing right
.EE
.
.
.P
رأس‌های حلقه
.BR .V1 ،
\&.\|.\|.،
.BI .V n\fR،\fP
نام‌گذاری می‌شوند که
.B .V1
در جهت اشاره قرار دارد.
.
بنابراین گوشه‌های
.B R1
عبارتند از
.B R1.V1
(بخش
.IR بالا )،
.BR R1.V2 ،
.BR R1.V3 ،
.B R1.V4
(بخش
.IR پایین )
و غیره؛ در حالی که برای
.BR R2 ،
راس
.B R2.V1
راست‌ترین رأس و
.B R2.V4
چپ‌ترین رأس است.
.
این نام‌های رأس‌ها برای اتصال پیوندها یا سایر حلقه‌ها استفاده می‌شوند.
.
به عنوان مثال:
.
.IP
.EX
R1: benzene pointing right
R2: benzene pointing right with .V6 at R1.V2
.EE
.
.
.P
دو حلقه بنزن متصل در امتداد یک ضلع ایجاد می‌کند.
.
.
.P
پیوندهای دوگانه داخلی به صورت
.B \%double
.IB n1 , "n2 n3" , n4
.RB .\|.\|. ؛
مشخص می‌شوند؛ هر جفت عدد یک پیوند داخلی اضافه می‌کند.
.
بنابراین شکل جایگزین حلقه بنزن عبارت است از:
.
.IP
.B "ring double 1,2 3,4 5,6"
.
.
.P
هتروسیکل‌ها (حلقه‌هایی که در یکی از رأس‌های آن‌ها عنصری غیر از کربن قرار دارد) به صورت
.BI put\  X\  at\  V\fR،\fP
نوشته می‌شوند، مانند:
.
.IP
.B "R: ring put N at 1 put O at 2"
.
.
.P
در این هتروسیکل،
.B R.N
و
.B R.O
مترادف‌هایی برای
.B R.V1
و
.BR R.V2
می‌شوند.
.
.
.P
دو نوع حلقه پنج‌ضلعی وجود دارد.
.
.B ring5
پنج‌ضلعی است که یک ضلع آن با حلقه شش‌ضلعی همخوانی دارد؛
این حلقه دارای چهار جهت طبیعی است.
.
یک
.B \%flatring
یک حلقه پنج‌ضلعی است که با برش دادن یک گوشه از یک حلقه شش‌ضلعی ایجاد شده است تا دقیقاً با حلقه‌های شش‌ضلعی منطبق شود.
.
.
.P
توضیحات یک حلقه باید در یک خط واحد جا شود.
.
.
.\" ====================================================================
.SS "گروه‌ها و رشته‌ها"
.\" ====================================================================
.
یک گروه یا جزء ساختاری (moiety)، رشته‌ای از نویسه‌ها است که با یک حرف بزرگ آغاز می‌شود،
مانند N(C2H5)2.
.
اعداد به زیرنویس تبدیل می‌شوند (مگر اینکه مقادیر کسری به نظر برسند، مانند N2.5H).
.
نام یک گروه پس از حذف نویسه‌های خاص از آن تعیین می‌شود؛ برای مثال، N(C2H5)2 دارای نام NC2H52 خواهد بود.
.
.
.P
گروه‌ها را می‌توان به دو شیوه مشخص کرد.
.
به طور معمول یک گروه درست پس از آخرین مورد ذکر شده، با یک نقطه‌ویرگول که اطراف آن با فاصله احاطه شده، قرار می‌گیرد؛ به عنوان مثال:
.
.IP
.B "B1: bond ; OH"
.
.P
در اینجا گروه
.BR OH
است؛
که پس از یک پیوند قرار می‌گیرد.
.
.
.P
در شیوه دوم، یک گروه می‌تواند به عنوان اولین کلمه در یک دستور شبه‌
.IR pic
قرار گیرد، مانند:
.
.IP
.B "CH3 at C + (0.5,0.5)"
.
.P
در اینجا گروه
.BR CH3
است.
این گروه در موقعیتی نسبت به
.BR C ،
گروهی که پیش‌تر در ساختار شیمیایی استفاده شده، قرار می‌گیرد.
.
.
.P
بنابراین نام گروه‌ها را می‌توان به عنوان موقعیت‌های
.I chem
در همه جای کد
.I chem
مشخص کرد.
.
در پس ظاهر چاپی خود، گروه‌ها در واقع نام‌هایی برای مکان‌ها هستند.
.
.
.P
گروه
.B BP
خاص است.
.
این گروه چاپ نمی‌شود، بلکه تنها به عنوان یک نشانه برای ارجاع در دستورات بعدی
.I chem
به کار می‌رود.
.
به عنوان مثال:
.
.IP
.B "bond ; BP"
.
.P
نشانه‌ای را در انتهای پیوند قرار می‌دهد.
.
سپس می‌توان از این نشانه برای تعیین یک مکان استفاده کرد.
.
نام
.B BP
از
.I branch point
(نقطه انشعاب یا تقاطع خطوط) گرفته شده است.
.
.
.P
رشته‌ای که درون علامت نقل‌قول دوتایی
.B \(dq
قرار دارد به عنوان بخشی از دستور
.I chem
تفسیر می‌شود.
.
این نشان‌دهنده رشته‌ای است که باید (بدون نقل‌قول‌ها) چاپ شود.
.
با متن درون نقل‌قول
.BR \(dq .\|.\|.\& \(dq
کم و بیش مانند یک گروه رفتار می‌شود، با این تفاوت که هیچ تغییری در بخش نقل‌قول‌شده اعمال نمی‌شود.
.
.
.\" ====================================================================
.SS "نام‌ها"
.\" ====================================================================
.
در زنجیره آلکیل بالا، توجه کنید که اتم کربن
.B C
هم برای رسم یک شیء و هم به عنوان نامی برای یک مکان استفاده شد.
.
یک گروه همیشه نامی را برای یک مکان تعریف می‌کند؛ شما می‌توانید در عوض از نام‌های دلخواه خود برای مکان‌ها استفاده کنید، و در واقع، برای حلقه‌ها مجبور به انجام این کار خواهید بود.
.
یک نام به سادگی به صورت زیر است:
.
.IP
.IB Name :
\&.\|.\|.
.
.
.P
مقدار
.I Name
اغلب نام یک گروه مانند
.BR CH3
است، اما لزوماً نیازی نیست چنین باشد.
.
هر نامی که با یک حرف بزرگ آغاز شود و تنها شامل حروف و اعداد باشد معتبر است.
.
.
.P
.RS
.EX
First: bond
       "bond 30 from First"
.EE
.RE
.
.
.\" ====================================================================
.SS "متفرقه"
.\" ====================================================================
.
ساختار ویژه
.RS
.TP
.BR bond \~.\|.\|.\&\~ "; moiety"
.RE
.P
معادل است با:
.IP
.EX
bond
moiety
.EE
.
.
.P
در غیر این صورت، هر مورد باید در یک خط جداگانه (و فقط در یک خط) قرار گیرد.
توجه داشته باشید که پس از نقطه‌ویرگولی که دستورات را از هم جدا می‌کند، باید یک فاصله (whitespace) وجود داشته باشد.
.
.
.P
نویسه نقطه
.B .\&
یا علامت نقل‌قول تکی
.B \[aq]
در اولین ستون یک خط، نشان‌دهنده یک دستور
.I troff
است که عیناً عبور داده می‌شود.
.
.
.P
خطی که اولین نویسه غیرفاصله‌ای آن علامت هش
.RB ( # )
باشد به عنوان توضیح در نظر گرفته شده و نادیده گرفته می‌شود.
.
با این حال، نویسه‌های هش درون یک کلمه حفظ می‌شوند.
.
.
.P
خطی که اولین کلمه آن
.B pic
باشد، پس از حذف کلمه
.B pic
عیناً عبور داده می‌شود.
.
.
.P
دستور
.IP
.B size
.I n
.P
نمودار را مقیاس‌بندی می‌کند تا در اندازه پوینت\~\c
.I n
مناسب به نظر برسد (پیش‌فرض 10\~پوینت است).
.
.
.P
هر چیز دیگری به عنوان کد
.I pic
فرض شده و همراه با یک برچسب عیناً عبور داده می‌شود.
.
.
.P
از آنجا که
.I \%chem
یک پیش‌پردازنده
.I \%pic
است، امکان درج عبارات
.I pic
در میانه یک نمودار برای رسم مواردی که خود
.I chem
فراهم نکرده، وجود دارد.
.
چنین عبارات
.IR pic ی
جهت وضوح بیشتر باید با افزودن کلمه
.B pic
به عنوان اولین کلمه خط، در کد
.I chem
گنجانده شوند.
.
.
.P
دستورات
.I pic
زیر به عنوان دستورات
.I chem
پذیرفته می‌شوند، بنابراین نیازی به کلمه دستوری
.B pic
نیست:
.
.IP
.B define
آغاز تعریف یک ماکروی
.I pic
درون
.IR chem .
.
.RS
.TP
.B [
آغاز یک بلوک ترکیبی (block composite).
.
.TP
.B ]
پایان یک بلوک ترکیبی.
.
.TP
.B {
آغاز بلوک تعریف ماکرو.
.
.TP
.B }
پایان بلوک تعریف ماکرو.
.RE
.
.P
نام‌های ماکرو از دستورات
.B define
ذخیره شده و فراخوانی آن‌ها نیز به عنوان دستور
.I chem
پذیرفته می‌شود.
.
.
.\" ====================================================================
.SS "فهرست خواسته‌ها"
.\" ====================================================================
.
.P
این فهرست کارهای انجام‌نشده (TODO) توسط برایان کرنیهان (Brian Kernighan) گردآوری شده است.
.
.
.P
بررسی خطاها بسیار حداقلی است؛ خطاها معمولاً به شیوه‌ای مبهم و غیرمستقیم توسط
.I pic
تشخیص داده شده و گزارش می‌شوند.
.
.
.P
هیچ سازوکاری برای کتابخانه یا گنجاندن فایل وجود ندارد، و هیچ روش کوتاه‌نویسی برای ساختارهای تکراری در دست نیست.
.
.
.P
سازوکار گسترش، ایجاد ماکروهای
.I pic
است، اما نوشتن درست آن‌ها دشوار است و تمام ویژگی‌های اشیاء توکار را دارا نیستند.
.
.
.P
هنوز فرمول‌نویسی درون‌خطی شیمیایی وجود ندارد
(برای مثال،
مشابه ساختار
.BR $ .\|.\|. $
در
.IR eqn ).
.
.
.P
هیچ راهی برای کنترل نقطه ورود پیوندها روی گروه‌ها وجود ندارد.
.
به طور معمول یک پیوند اگر از بالا یا پایین وارد شود به اتم کربن متصل می‌شود و در غیر این صورت به نزدیک‌ترین گوشه وصل می‌گردد.
.
.
.P
پیوندهای ناشی از اتم‌های استخلافی روی هتروسیکل‌ها بدون افزودن اندکی کد
.I pic
در محل مناسب متصل نمی‌شوند.
.
.
.P
هیچ ساختار پایه مناسبی برای کروشه‌ها وجود ندارد.
.
.
.P
متن (رشته‌های درون نقل‌قول) چندان خوب کار نمی‌کند.
.
.
.P
نیاز به پیوند موج‌دار (squiggle bond) وجود دارد.
.
.
.\" ====================================================================
.SH "فایل‌ها (FILES)"
.\" ====================================================================
.
.TP
.I /usr/\:\%share/\:\%groff/\:\%1.24.1/\:pic/\:chem\:.pic
مجموعه‌ای از ماکروهای
.I pic
مورد نیاز
.IR \%chem .
.
.TP
.I /usr/\:\%share/\:\%groff/\:\%1.24.1/\:\%tmac/\:pic\:.tmac
فایل ماکرویی که
.BR .PS ،
.BR .PE
و
.B .PF
را برای وسط‌چین کردن نمودارهای
.I pic
مجدداً تعریف می‌کند.
.
.TP
.IR /usr/\:\%share/\:\%doc/\:\%groff\-1.24.1/\:\%examples/\:chem/\: * .chem
فایل‌های مثال برای
.IR chem .
.
.TP
.IR /usr/\:\%share/\:\%doc/\:\%groff\-1.24.1/\:\%examples/\:chem/\:122/\: * .chem
فایل‌های مثال از مقاله
.I chem
توسط نویسندگان آن:
\[lq]CHEM\[em]A Program for Typesetting Chemical Structure Diagrams:
User Manual\[rq]
(CSTR\~#122).
.
.
.\" ====================================================================
.SH "نویسندگان (AUTHORS)"
.\" ====================================================================
.
نسخه گنو
.I chem
توسط
.MT groff\-bernd\:.warken\-72@\:web\:.de
برند وارکن (Bernd Warken)
.ME
نوشته شده است.
.
این برنامه بر اساس مستندات نسخه اولیه
.I awk
از
.IR chem ،
اثر برایان کرنیهان (Brian Kernighan) ساخته شده است.
.
.
.\" ====================================================================
.SH "همچنین ببینید (SEE ALSO)"
.\" ====================================================================
.
\[lq]CHEM\[em]A Program for Typesetting Chemical Diagrams: User
Manual\[rq]
نوشته جان ال. بنتلی (Jon L.\& Bentley)،
لین دابلیو. جلینسکی (Lynn W.\& Jelinski)
و
برایان دابلیو. کرنیهان (Brian W.\& Kernighan)،
سال 1992،
گزارش فنی علوم محاسبات آزمایشگاه‌های بل AT&T شماره 122
(AT&T Bell Laboratories Computing Science Technical Report No.\& 122)
.
.
.P
.MR groff 1 ،
.MR \%pic 1
.
.
.\" Restore compatibility mode (for, e.g., Solaris 10/11).
.cp \n[*groff_chem_1_man_C]
.do rr *groff_chem_1_man_C
.
.
.\" Local Variables:
.\" fill-column: 72
.\" mode: nroff
.\" End:
.\" vim: set filetype=groff textwidth=72: