'\" t
.\"     Title: last
.\"    Author: [see the "AUTHOR(S)" section]
.\" Generator: Asciidoctor 2.0.26
.\"      Date: 2026-09-02
.\"    Manual: دستورهای کاربری
.\"    Source: util-linux 2.42.3
.\"  Language: Persian
.\"
.TH "LAST" "1" "2026-09-02" "util\-linux 2.42.3" "دستورهای کاربری"
.ie \n(.g .ds Aq \(aq
.el       .ds Aq '
.ss \n[.ss] 0
.nh
.ad l
.de URL
\fI\\$2\fP <\\$1>\\$3
..
.als MTO URL
.if \n[.g] \{\
.  mso www.tmac
.  am URL
.    ad l
.  .
.  am MTO
.    ad l
.  .
.  LINKSTYLE blue R < >
.\}
.SH "نام (NAME)"
last, lastb \- نمایش فهرستی از آخرین کاربرانی که وارد سیستم شده‌اند
.SH "خلاصه دستور (SYNOPSIS)"
.sp
\fBlast\fP [options] [\fIusername\fP|\fItty\fP].\|.\|.
.sp
\fBlastb\fP [options] [\fIusername\fP|\fItty\fP].\|.\|.
.SH "توضیحات (DESCRIPTION)"
.sp
دستور \fBlast\fP به‌صورت معکوس در پروندهٔ \fI/var/log/wtmp\fP (یا پرونده‌ای که با گزینهٔ ‎\fB\-f\fP‎ مشخص شده است) جستجو کرده و فهرستی از تمام کاربرانی که از زمان ایجاد آن پرونده وارد سیستم شده‌اند (و خارج شده‌اند) را نمایش می‌دهد. می‌توان یک یا چند \fIنام کاربری\fP و/یا \fItty\fP را مشخص کرد که در این صورت \fBlast\fP تنها ورودی‌های منطبق بر این آرگومان‌ها را نمایش می‌دهد. (نام‌های \fItty\fP را می‌توان به‌صورت مخفف ذکر کرد؛ بنابراین \fBlast 0\fP همانند \fBlast tty0\fP است.)
.sp
هنگام دریافت سیگنال \fBSIGINT\fP یا \fBSIGQUIT\fP، ابزار \fBlast\fP میزان پیشرفت جستجوی خود را در پرونده نمایش می‌دهد و در مورد سیگنال \fBSIGINT\fP (که با کلید وقفه، معمولاً Control\-C تولید می‌شود)، \fBlast\fP پس از آن به کار خود پایان می‌دهد.
.sp
کاربر مجازی \fBreboot\fP در هر بار راه‌اندازی مجدد سیستم ثبت ورود می‌کند. بنابراین دستور \fBlast reboot\fP گزارشی از تمام دفعات راه‌اندازی مجدد از زمان ایجاد پروندهٔ گزارش را نمایش خواهد داد.
.sp
ابزار \fBlastb\fP همانند \fBlast\fP است، با این تفاوت که به‌طور پیش‌فرض گزارشی از پروندهٔ \fI/var/log/btmp\fP را نمایش می‌دهد که حاوی تمام تلاش‌های ناموفق برای ورود به سیستم است.
.SH "گزینه‌ها (OPTIONS)"
.sp
\fB\-a\fP, \fB\-\-hostlast\fP
.RS 4
نمایش نام میزبان در ستون آخر. این گزینه در ترکیب با گزینهٔ ‎\fB\-d\fP‎ مفید است.
.RE
.sp
\fB\-d\fP, \fB\-\-dns\fP
.RS 4
برای ورودهای غیرمحلی، لینوکس نه‌تنها نام میزبان راه دور، بلکه نشانی IP آن را نیز ذخیره می‌کند. این گزینه نشانی IP را دوباره به یک نام میزبان ترجمه می‌کند.
.RE
.sp
\fB\-f\fP, \fB\-\-file\fP \fIfile\fP
.RS 4
استفاده از پروندهٔ مشخص‌شده \fIfile\fP به جای \fI/var/log/wtmp\fP توسط \fBlast\fP. گزینهٔ ‎\fB\-f\fP‎ را می‌توان چندین بار مشخص کرد و تمام پرونده‌های ارائه‌شده پردازش خواهند شد.
.RE
.sp
\fB\-F\fP, \fB\-\-fulltimes\fP
.RS 4
چاپ کامل تاریخ‌ها و زمان‌های ورود و خروج.
.RE
.sp
\fB\-i\fP, \fB\-\-ip\fP
.RS 4
مشابه ‎\fB\-d\fP‎، اما نمایش نشانی IP میزبان به جای نام آن.
.RE
.sp
\fB\-n\fP, \fB\-\-limit\fP \fInumber\fP
.RS 4
حداکثر تعداد ردیف‌های ورود که باید نمایش داده شوند.
.RE
.sp
\fB\-\fP\fInumber\fP
.RS 4
همانند ‎\fB\-n\fP \fInumber\fP.
.RE
.sp
\fB\-p\fP, \fB\-\-present\fP \fItime\fP
.RS 4
نمایش کاربرانی که در زمان مشخص‌شده \fItime\fP حاضر بوده‌اند. برای مشاهدهٔ روش‌های تعیین زمان \fItime\fP، بخش \fBقالب‌های زمان (TIME FORMATS)\fP را در ادامه ببینید.
.RE
.sp
\fB\-R\fP, \fB\-\-nohostname\fP
.RS 4
جلوگیری از نمایش فیلد نام میزبان.
.RE
.sp
\fB\-s\fP, \fB\-\-since\fP \fItime\fP
.RS 4
نمایش وضعیت ورودها از زمان مشخص‌شده در \fItime\fP. این گزینه را می‌توان با ‎\fB\-t\fP‎ برای پوشش یک بازهٔ زمانی ترکیب کرد.
.RE
.sp
\fB\-t\fP, \fB\-\-until\fP \fItime\fP
.RS 4
نمایش وضعیت ورودها تا زمان مشخص‌شده در \fItime\fP.
.RE
.sp
\fB\-T\fP, \fB\-\-tab\-separated\fP
.RS 4
استفاده از نویسه‌های \fBtab\fP در اسکی (ASCII) برای جداسازی ستون‌ها در خروجی به جای فاصله‌ها.
.RE
.sp
\fB\-\-time\-format\fP \fIformat\fP
.RS 4
تعیین قالب برچسب زمانی به یکی از موارد: \fBnotime\fP، \fBshort\fP، \fBfull\fP، یا \fBiso\fP. گزینهٔ \fBnotime\fP هیچ برچسب زمانی را چاپ نمی‌کند، \fBshort\fP حالت پیش‌فرض است، و \fBfull\fP معادل گزینهٔ ‎\fB\-\-fulltimes\fP‎ است. گزینهٔ \fBiso\fP برچسب زمانی را در قالب ISO\-8601 نمایش می‌دهد. قالب ISO شامل اطلاعات منطقهٔ زمانی است که آن را برای بررسی خروجی در خارج از سیستم مناسب می‌سازد.
.RE
.sp
\fB\-w\fP, \fB\-\-fullnames\fP
.RS 4
نمایش نام‌های کاربری و نام‌های دامنه / نشانی‌های IP کامل. در صورت مشخص نشدن این گزینه، نام‌های کاربری به ۸ نویسه و نام‌های دامنه و نشانی‌های IP به ۱۶ نویسه کوتاه می‌شوند. در فیلدهای کوتاه‌شده، یک ستاره به عنوان آخرین نویسه نمایش داده می‌شود.
.RE
.sp
\fB\-x\fP, \fB\-\-system\fP
.RS 4
نمایش ورودی‌های خاموش شدن سیستم و تغییرات سطوح اجرا.
.RE
.sp
\fB\-h\fP, \fB\-\-help\fP
.RS 4
نمایش متن راهنما و خروج.
.RE
.sp
\fB\-V\fP, \fB\-\-version\fP
.RS 4
نمایش نسخه و خروج.
.RE
.SH "قالب‌های زمان (TIME FORMATS)"
.sp
آرگومان \fItime\fP می‌تواند یکی از قالب‌های زیر باشد:
.sp
.if n .RS 4
.nf
.fam C
 YYYYMMDDhhmmss
 "YYYY\-MM\-DD hh:mm:ss"
 "YYYY\-MM\-DD hh:mm"\&      (ثانیه‌ها 00 در نظر گرفته می‌شوند)
 YYYY\-MM\-DD\&              (زمان 00:00:00 در نظر گرفته می‌شود)
 hh:mm:ss\&                (تاریخ برابر با امروز در نظر گرفته می‌شود)
 hh:mm\&                   (تاریخ برابر با امروز و ثانیه‌ها 00 در نظر گرفته می‌شوند)
 now
 today\&                   (زمان 00:00:00 در نظر گرفته می‌شود)
 yesterday\&               (زمان 00:00:00 در نظر گرفته می‌شود)
 \-number[smhd]\&           (ثانیه/دقیقه/ساعت/روز قبل از اکنون)
.fam
.fi
.if n .RE
.sp
نمونه‌هایی از قالب \fB\-\fP\fInumber\fP[\fBsmhd\fP] عبارتند از: ‎\fB\-5m\fP‎، ‎\fB\-6h\fP‎، و ‎\fB\-2d\fP‎. پسوند واحد می‌تواند طولانی‌تر نیز باشد: ‎\fB\-5min\fP‎، ‎\fB\-6hours\fP‎، و ‎\fB\-2days\fP‎.
.SH "فایل‌ها (FILES)"
.sp
\fI/var/log/wtmp\fP, \fI/var/log/btmp\fP
.SH "نکات (NOTES)"
.sp
پرونده‌های \fIwtmp\fP و \fIbtmp\fP ممکن است پیدا نشوند. سیستم تنها در صورتی اطلاعات را در این پرونده‌ها ثبت می‌کند که از قبل وجود داشته باشند. این یک موضوع مربوط به پیکربندی محلی است. در صورت تمایل به استفاده از این پرونده‌ها، می‌توان آن‌ها را با یک دستور سادهٔ \fBtouch\fP(1) ایجاد کرد (برای نمونه، \fBtouch /var/log/wtmp\fP).
.sp
یک ورودی خالی، نوعی معتبر از ورودی‌های wtmp محسوب می‌شود. این بدان معناست که یک پروندهٔ خالی یا پرونده‌ای حاوی بایت‌های صفر به عنوان خطا تفسیر نمی‌شود.
.sp
قالب پروندهٔ utmp از اندازه‌های ثابت برای رشته‌ها استفاده می‌کند؛ بدین معنی که ذخیره‌سازی رشته‌های بسیار طولانی در پرونده و در نتیجه نمایش آن‌ها توسط \fBlast\fP غیرممکن است. محدودیت‌های معمول شامل ۳۲ بایت برای نام کاربری و خط پایانه (tty)، و ۲۵۶ بایت برای نام میزبان است.
.SH "نویسندگان (AUTHORS)"
.sp
.MTO "miquels\(atcistron.nl" "Miquel van Smoorenburg" ""
.SH "همچنین ببینید (SEE ALSO)"
.sp
\fBlogin\fP(1),
\fBwtmp\fP(5),
\fBinit\fP(8),
\fBshutdown\fP(8)
.SH "گزارش باگ‌ها (REPORTING BUGS)"
.sp
برای گزارش باگ‌ها، از \c
.URL "https://github.com/util\-linux/util\-linux/issues" "سامانه پیگیری مشکلات" "."
.SH "در دسترس بودن (AVAILABILITY)"
.sp
دستور \fBlast\fP بخشی از بستهٔ util\-linux است که می‌توان آن را از \c
.URL "https://www.kernel.org/pub/linux/utils/util\-linux" "آرشیو هسته لینوکس" "."
دریافت کرد.